Circuit Psychomotorische Therapie

Psychomotorische therapie is een reguliere wetenschappelijk gefundeerde methode die zich richt op het menselijk bewegen en op de lichamelijkheid in de context van geestelijke gezondheid. Het is een vorm van psychologische hulpverlening met als doel te komen tot gedragsverandering en toename van zelfinzicht.Psychomotorische therapie onderschrijft enerzijds het holistische biopsychosociale model van de geneeskunde, en is anderzijds beïnvloed door o.a. de lichaamsfilosofische traditie, de Gestalttheorie, de fenomenologische lijn, alsook de neurowetenschappelijke lichaamstherapie. Binnen de psychomotorische therapie wordt soms gesproken over het “geïnformeerde” lichaam: dit is de belichaamde persoon die in synergie leeft met de levenswereld waarin hij/zij is ingebed.

De psychomotorisch therapeut werkt met iemands problematiek zoals deze naar voren komt in bewegingsgedrag, lichaamstaal, lichamelijke spanningen, lichaamshouding, lichaamssensaties en lichaamsbeleving. De psychomotorisch therapeut gebruikt het bewegings-, houdings-, ademhalings- spannings-, interactiepatroon enz. als aandachtspunten in de diagnostiek en als aangrijpingspunten in de behandeling. Door middel van technieken als body awareness, Pesso-methodieken, bewegingsexpressie, dans-en bewegingstherapie, bio-energetica, drama, relaxatie, Mindfulness, enz. wordt gepoogd de vooropgestelde doelstellingen te bereiken, Het zijn de ervaringen (op tal van manieren verwekt - lichamelijk, emotioneel, mentaal) tijdens de psychomotorische therapie en de verwerking hiervan, die als dynamische transformatiekrachten fungeren. In psychomotorische therapie is de therapeutische relatie essentieel en de therapeut  is geoefend om “zichzelf als instrument” in te zetten.Psychomotorische (psycho)therapie wordt gegeven in individuele sessies, aan echtparen, gezinnen of in een groep. PMT is er voor ouderen, volwassenen, jongeren en kinderen (waar men meer specifiek kijkt naar de psychomotorische ontwikkeling en de “psychomotoriek”). Raadpleeg deze website om ons aanbod te bekijken.

Tussen 1984 en 1994 was Dirk Marivoet werkzaam aan de psychiatrische centra van de Leuvense Universiteit. Hier werkte hij jarenlang op holistische wijze met een diverse psychiatrische populatie en was tevens nauw betrokken bij de opleiding tot psychomotorisch therapeut. Hij paste binnen de binnen het psychomotorische werkveld gangbare vormen als dans- en bewegingstherapie, bio-energetica, senso- en andere relaxatie, sensory awareness, runningtherapie, maar ook psychotherapeutisch dankbare sport en spelvormen, e.a. toe. Vanuit zijn jarenlange ervaring en continue opleidingen in specifieke vormen van psychotherapie (Psychomotorisch therapie volgens Pesso, Integratieve Bewegingstherapie volgens Petzold, enz.), wordt Dirk alom beschouwd als een "meester therapeut". Hij beoefent psychomotorische psychotherapie (PMT in psychotherapeutische context) Dirk is zowel lid van de Vlaamse Vereniging voor Psychomotorische Therapeuten (VVPMT) als de Belgische Vereniging voor Psychotherapie (ABP-BVP). Hij is Europees gecertificeerd Psychotherapeut, als "body psychotherapist" aangesloten bij EABP (European Asssociation of Body Psychotherapists) en secretaris-generaal van iCPIT (The International Council of PsychoCorporal (Bodymind) Integration Trainers. Samen met enkele collega's schreef hij o.a. het boek"Transformation of the Self with Bodymind Integration" verkrijgbaar bij Amazon.
Definitie van psychomotorische therapie
Psychomotorische therapie (PMT) wordt gedefinieerd als een ervaringsgerichtebehandelingsmethode die de lichamelijkheid en het bewegen als aanknopingspunt van haar benadering neemt, met het oog op het verwezenlijken van concreet geformuleerde psychosociale doelstellingen bij patiënten met psychische stoornissen. Het therapeutisch aanbod is gebaseerd op een holistische visie van de mens die vertrekt van de eenheid van lichaam en geest.In Vlaanderen is Psychomotorische Therapie ingebed in de GGZ sedert 1965. PMT is theoretisch goed onderbouwd en wordt onderwezen op universiteitsniveau. De therapie richt zich op mensen met psychische, psychosomatische, chronische pijn klachten e.a. Er worden diverse technieken en methodes zoals dans- en bewegingstherapie, relaxatie, body- en sensory awareness therapie, enz. gebruikt die op complementaire manier aansluiten bij andere reguliere therapievormen. Naar kinderen toe zijn vooral vormen bekend die ingrijpen op de psychomotoriek in brede zin. Sherborne-methode, Rots en Water en ander psycho-educatieve programma's worden door psychomotorisch therapeuten als instrumenten gehanteerd bij diverse moeilijkheden.
Welke opleiding hebben psychomotorisch therapeuten genoten?
Psychomotorische therapie is een praktische en theoretische discipline die ontstond in een aantal Europese landen in de jaren 1940. In België is ze ingebed in de Geestelijke Gezondheidszorg sedert 1965. De wetenschappelijke fundering bestaat uit bewegingswetenschappen, pedagogie, psychologie, gezondheids- en natuurwetenschappen. Psychomotorische therapie wordt in tal van andere landen op enigszins verschillende manieren vorm gegeven en maatschappelijk geïntegreerd. Er bestaat veel informatieve en wetenschappelijke literatuur over psychomotorische therapie. Enkele referenties vindt u onderaan de pagina.

Waar vind je psychomotorisch therapeuten?Psychomotorisch therapeuten vind je in diverse instellingen binnen de geestelijke gezondheidszorg, verstandelijk gehandicaptenzorg, forensische psychiatrie, psychogeriatrie, jeugdhulpverlening, kinder- en jeugdpsychiatrie, het speciaal onderwijs, en in de revalidatie. Maar er zijn psychomotorisch therapeuten die zoals ikzelf in eigen praktijk werken (in individuele, partner, familie en groepsopstellingen).

Toepassingsdomeinen van de PMT.
Psychomotorische therapie wordt toegepast bij kinderen (ook bekend als "psychomotoriek", adolescenten, volwassenen en ouderen. Ikzelf werk vanuit mijn opgebouwde ervaring voornamelijk met volwassenen die kampen met psychosomatische en psychische aandoeningen, maar werk op vraag ook met kinderen.
Vermits klachten als somberheid, angsten, prikkelbaarheid, onzekerheid tegenover anderen, spanningen, eetproblemen of burn-out ook een lichamelijke kant hebben, kunnen ze bij uitstek via een lichaamsgerichte benadering behandeld worden. De psychomotorisch therapeut richt zich speciaal op wat uw lichaam aangeeft: lichamelijke spanningen, lichaamstaal, lichaamshouding, uw manier van bewegen, ademhaling en lichaamsbeleving.
Stoornissen van de visuele, auditieve, tactiele en vestibulaire perceptie, grove en fijne motoriek, lichaamsschema en lichaamsbeleving, ontwikkelingsstoornissen, leerstoornissen, schrijfmoeilijkheden, agressief en oppositioneel gedrag, depressie, angst en psychosomatische klachten, eetproblemen en cognitieve, psychotische en persoonlijkheidsstoornissen zijn enkele domeinen waarin de PMT werkzaam is.De psychomotorisch therapeut is in deze diverse terreinen gespecialiseerd en kan werkvormen en technieken inzetten op een aangepaste wijze voor elke specifieke doelgroep of indicatiestelling, dit zowel individueel als in groep. In het iBI kan tevens met gezinnen gewerkt worden vanuit een systemisch en lichaamsgericht kader. Bekijk ons programma-aanbod voor concrete informatie.
PraktischNa een planmatig uitgevoerd psychomotorisch onderzoek en in samenspraak met de patiënt wordt gestreefd naar het realiseren van concreet geformuleerde doelstellingen die relevant zijn voor de specifieke problemen waarvoor de patiënt hulp nodig heeft.
Tijdens een intake onderzoekt de psychomotorisch therapeut de aard en oorzaak van uw klachten. Aan de hand van de diagnose (op basis van observatie of testonderzoek) en uw hulpvraag wordt een behandelingsplan opgemaakt.Door deelname aan de psychomotorische therapie leert u uw lichaamssignalen, gevoelens en gedragspatronen te herkennen en te begrijpen en uw klachten en problemen anders te benaderen.
De gebruikte middelen vormen dus de context waarbinnen uw klachten, uw gedrag en het geheel van uw problematiek aan bod komt en doelgericht beïnvloed wordt.
Binnen de psychomotorische therapie kan een nadere onderverdeling gemaakt worden in werkwijzen. Ik werk afhankelijk van de opportuniteit met een of meerdere van de volgende werkwijzen:

  • functioneel-oefengericht;
  • ervaringsgericht;
  • conflictgericht;

Daarnaast wordt rekening gehouden met

  • netwerkgerichte ondersteuning
  • het mogelijk gebruik van medicatie

Functioneel-oefengerichtIn deze stijl van werken wordt gezond functioneren bevorderd door training en systematisch oefenen bijv. awareness oefeningen, oriëntatietraining, oefenen met 3 beweginsvormen: reflexmatige beweging, willekeurige beweging, emotionele beweging (naar Pesso), relaxatie, running en andere vormen van sporttherapie, assertiviteitstraining, rollenspel en andere gedragsstrategieën. De aanpak is er één die het lichaam als totaliteit centraal stelt.

Ervaringsgericht

In deze stijl van werken worden creatieve media en vormen van creativiteitsondersteunende methodes gebruikt om het potentieel van patiënten te ontwikkelen, om "alternatieve ervaringen" en salutogene kwaliteiten op cognitief, emotioneel en gedragsniveau te voorzien, met behulp van rollenspel, verbeelding, Gestaltmethodes, Pesso-methodieken, enz.
Binnen een veilige en vertrouwde omgeving kan men dus nieuwe en positieve (bewegings)ervaringen opdoen. Hierdoor kunnen meer positieve gevoelens als trots, vreugde, ontspanning of tevredenheid ervaren worden, waardoor dan weer het zelfvertrouwen en identiteitsgevoel versterkt wordt. Door herhaling en uitbreiding van deze ervaringen kan ook de relatie met de omgeving, onder wie ook de therapeut en anderen, positiever worden beleefd.

Conflictgericht

In dit type van procesgeoriënteerd werk worden onbewuste conflicten, psychodynamische problemen blootgelegd en doorgewerkt, gebruik makend van technieken uit de actieve analyse, Gestalttherapie enz.
Het doel van conflictgericht werken is de (onverwerkte) conflicten en interactiestoornissen die ook lichamelijk tot uitdrukking komen (verkrampte bewegingen, benepen stem, psychosomatische klachten) op te sporen en op te lossen. Al bewegend laat de persoon zichzelf zien, inclusief problemen en reacties die betrekking hebben op het gevoelsleven. De therapeut leert zo de emotionele ‘binnenwereld’ van de persoon beter begrijpen . De therapeut kan dan labelen wat er gebeurt, structureren en duiden.
Op zo’n manier kunnen emotionele trauma’s verwerkt worden die blokkades in het bewegen en een gestoorde lichaamsbeleving veroorzaken. Er kan zodoende conflicthantering en probleemverwerking plaatsvinden en er ontstaat ruimte voor nieuwe opbouwende ervaringen. Bij een psychomotorische groepsbehandeling, waarbij het accent ligt op conflictgericht werken, wordt van de deelnemers een bepaalde mate van introspectief vermogen (zelfwaarneming) en conflicthanterende vaardigheden verwacht. De psychomotorisch therapeut biedt gestructureerde bewegingsvormen en lichaamsoefeningen aan die mede door middel van interventies en nabespreking voor de persoon kunnen leiden tot inzicht in eigen functioneren en eigen problematiek.

Netwerk georiënteerde/ondersteunende modaliteit.

Deze wordt gebruikt om bronnen en potentieel te vinden, te mobiliseren en te gebruiken in het sociale netwerk van de patiënt en/of in vormen van psychosociale hulp. Vermits psychomotorische therapie ook therapie in contéxt/continuum is, dienen netwerk en levenslagen eveneens in het therapeutische curriculum ingeschakeld te worden.

Medicatie

Vermits in vele problemen en aandoeningen medicamenteuze interventie (en zelfs deep brain stimulation) onvermijdelijk is, zoals bijv. bij majeure depressie, is een combinatie van de bovenvermelde modaliteiten aangewezen.

In het aanbod kan men dus uiteindelijk een grote diversiteit van activiteiten aantreffen, zoals bio-energetische oefeningen, Pesso-oefeningen, yoga oefeningen, Feldenkrais, Energetic Integration, Postural Integration, mindfulness, relaxatie, dans, spel, fitness, technieken gericht op lichamelijkheid, ademhaling, en bewegingssituaties gericht op expressiviteit, creativiteit en interactie met anderen. De psychomotorische therapie neemt een biopsychosociale positie in, een context georiënteerde visie, evenals een visie op levenslang ontwikkelen. Het volgt daardoor een multiperspectief complex paradigma.

De duur en frequentie van de behandeling gebeurt in samenspraak met de patiënt. Ideaal is er voldoende gemeenschappelijk overleg met de huisarts, psychiater, en het begeleidende team van therapeuten. In een ambulante setting wordt doorgaans gemiddeld 1 tot 2 wekelijks afgesproken (in sommige gevallen kan intensiever gewerkt worden), individueel en/of in groep. Huiswerkopdrachten kunnen meegegeven worden.

Verwantschap met de Scandinavische school, de Pesso-therapie, de Integratieve Bewegingstherapie, DanstherapieIk ben er achter gekomen dat gezien mijn reichiaanse vorming en interesse in bodymind integration, mijn invulling van de psychomotorische therapie nauw verwant is met o.a. die van de Noorse school van Psychomotorische Fysiotherapie. Deze vorm van psychomotorische therapie is net als mijn eigen werk op het pionierswerk van Wilhelm Reich gestoeld. Psychoanalyse, vegetotherapie en psychomotorische therapie vloeien er samen. De benadering is gebaseerd op de theorie dat patiënten met chronische problemen, fysiek of psychologisch, kunnen reageren met algemene stoornissen die gerelateerd zijn aan de lichaamshouding (postuur), ademhaling, en beweging, evenals met musculaire spierspanning en huidveranderingen. Een artikel van goede vriend Michel Heller, PhD situeert het ontstaan van deze therapievorm in Noorwegen. Je kan het artikel hier raadplegen.

Ik ben ook beïnvloed door mensen als Gerda Boyesen, die eveneens uit deze school stamt. Ik ontmoette haar en werkte met een aantal leerlingen van haar. Gerda Boyesen studeerde psychologie en kinisitherapie in Oslo. Door haar kinesitherapiestudies kwam ze in contact met Aadel Bülow-Hansen, die een neuro-musculaire massagetechniek voor psychiatrische patiënten met een predominante hypertone musculatuur, ontwikkelde, en die het musculaire systeem, de ademhaling, het vermogen tot ontspannen en emotionele ontlading coördineert. Dit wordt de Psychomotorische Techniek (((Trygve Braatøy (PSYKOMOTORISK FYSIOTERAPI, HOLISME OG PARA- DIGMESKIFTER) genoemd en wordt onderzocht aan de Universiteit van Oslo. Lillemor Johnson, die eveneens trainde aan het Bülow-Hansen Instituut, ontwikkelde een succesvolle manier om hypotone spieren te tonificeren. Deze twee massagemodellen vormden de basis voor Biodynamische Massage. Gerda Boyesen verfijnde deze massagemethodes en voegde er haar eigen ontdekkingen omtrent peristaltiek als manier van zelf-regulering door vegetatieve ontlading aan toe, alsook haar eigen theorie omtrent de betekenis van het circulatoir systeem in het lichaam. Biodynamische Psychologie is de integratie van haar interpretatie van Reichiaans lichaamswerk, psychologie en de massagemethoden van het Bülow Hansen Institute in Oslo.

Daarnaast is mijn stijl van beoefening sterk beïnvloed door de psychomotorische therapie van Albert Pesso en Diane Boyden-Pesso, alsook van Hilarion Petzold.

Ik werk met al deze stijlen en methodieken in therapie naar behoefte, maar ben daarenboven gespecialiseerd in het werken met de myofascia, het bindweefsel dat de spieren omhult. Deze technieken komen uit Postural Integration.

Een aantal artikels voor professionele psychomotorisch therapeuten vind je hieronder:
The Golden Age of Body Psychotherapy in Oslo1 Michael Coster Heller
DevelopmentBodyExaminations

Enkele artikels uit de OUDE doos (die aantonen dat bewegen in psychotherapie in de lage landen reeds lang een thema is)

Sensory Awareness Tijdschrift PMT- 1977
Uitgangspunten Psychomotorische Therapie in Psychiatrie
Lichamelijkheid in Psychotherapie Tijdschrift Psychomotorische Therapie 1975 (Zie Aankondiging Lezing Pesso!!)
Lichamelijkheid in Psychotherapie 2 Tijdschrift Bewegingstherapie 1974
Psycho-massage Tijdschrift Psychomotorische Therapie 1977
Kraus: Lichamelijke Opvoeding Geestesziekten(1939) Bewegen en Hulpverlening 1985

Referenties: 
De Lange, J. & Bosscher, R. J. (2008). Psychomotorische Therapie in de praktijk. Amsterdam: Boom.
Probst, M. & Bosscher, R.J. (red.) (2001). Ontwikkelingen in de psychomotorische therapie. Houten/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghum.
De Lange, J. (2010). Lichaams- en bewegingsgerichte interventies in de ggz. Amsterdam: Boom.
Hekking, P. & Fellinger, P. (2011). Psychomotorische therapie: een inleiding. Amsterdam: Boom.
Simons, J. (2010), Introductie tot de Psychomotoriek. Garant
TOP